Το σκοτεινό σπήλαιο συμβολίζει τη σκοτεινιά του προχριστιανικού κόσμου. Μέσα λοιπόν σ ’αυτό το σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, γεννιέται ο Χριστός. Με τη γέννηση του φανερώνεται μία καινούρια σχέση μεταξύ Θεού και ανθρώπου.
Τα δύο ζώα και συγκεκριμένα το γαϊδουράκι και το βόδι, συμβολίζουν την αρμονική συνύπαρξη Θεού-Ανθρώπου-Φύσης. Γιατί εκτός από τα δύο ζώα που υπάρχουν δίπλα στη φάτνη, στην εικόνα ζωγραφίζονται βουνά, δέντρα και τα άλογα των μάγων. Αυτό σημαίνει ότι όλα τα πλάσματα του Θεού μπορούν να συνυπάρξουν αρμονικά μέσα σ’ αυτόν τον κόσμο.
Επίσης η φάτνη μοιάζει με μνήμα και ο Χριστός είναι τυλιγμένος με φασκιές. Με αυτόν τον τρόπο ο αγιογράφος δείχνει το σκοπό της ενανθρωπήσεως του Κυρίου.
Ο Κύριος δέχτηκε να ταπεινωθεί και με τη γέννησή του να γίνει άνθρωπος για να μας προσφέρει με το δικό του θάνατο, την πραγματική σωτηρία μας. Γι’ αυτό ο Χριστός κείται όχι σε οποιοδήποτε κρεβάτι αλλά σε τάφο μαρμάρινο.
Στην εικόνα, η μορφή της Υπεραγίας Θεοτόκου είναι πιο μεγάλη από τα άλλα πρόσωπα και έχει κεντρική θέση δίπλα στον Ιησού. Από αυτή τη θέση φαίνεται η συνεισφορά της στη σωτηρία του ανθρώπου και δηλώνεται το μέγεθος της Θείας σαρκώσεως. Τα τρία αστέρια που φέρει ζωγραφισμένα η Θεοτόκος επάνω στο μέτωπο και στους ώμους της δηλώνουν το Αει-πάρθενο της Παναγίας. Η Παναγία ήταν παρθένος προ, κατά και μετά τον τόκο. Είναι απόλυτα υπάκοη στο θέλημα του Θεού. Η Θεοτόκος κάθεται μπροστά στη φάτνη με τα χέρια σταυρωμένα προσευχόμενη κοιτάζοντας το Θείο βρέφος με γαλήνη.
Στο κάτω μέρος αριστερά της εικόνας κάθεται ο Ιωσήφ σκεπτικός. Δίπλα παρουσιάζεται ένας γέρος βοσκός καμπούρης που συμβολίζει τον διάβολο, ο οποίος βάζει πειρασμικούς λογισμούς στον Ιωσήφ και τον προτρέπει να αμφισβητήσει τη δυνατότητα της παρθενικής γεννήσεως του Κυρίου. Στην ψυχή του Ιωσήφ γίνεται μία πάλη ανάμεσα στη λογική και στην πρόσκληση για πίστη. Ο Ιωσήφ δεν υποκύπτει στον πειρασμό, υπηρετεί το θέλημα του Θεού και γι’ αυτό αγιογραφείται με φωτοστέφανο.
Ο διάβολος μεταμφιεσμένος σε βοσκό, κρατάει ένα ξερό ξύλο. Απευθύνεται στον Ιωσήφ λέγοντας του ότι όπως το ξερό ξύλο δεν μπορεί να βλαστήσει, έτσι δεν μπορεί να φέρει στον κόσμο παιδί μιας παρθένας.
Ο Ιωσήφ (πράγματι) δεν βρίσκεται δίπλα στην Παναγία αλλά στο κάτω αριστερό άκρος της εικόνας. Αυτό συμβαίνει διότι ο Ιωσήφ δεν είναι ο φυσικός πατέρας του Ιησού και δεν έχει άμεση σχέση με την ενανθρώπιση του Σωτήρα. Είναι ο προστάτης της οικογένειας. Ο ρόλος του είναι δευτερεύον.
Πάνω αριστερά της εικόνας αγιογραφείται μία ομάδα Αγγέλων, που ψάλλουν το
«ΔΟΞΑ ΕΝ ΥΨΙΣΤΟΙΣ ΘΕΩ….» και στρέφουν τα κεφάλια τους, το νου τους προς το Θεό, παίρνοντας πνευματική τροφή. Αυτό δηλώνουν και οι κορδέλες που φορούν στην πλούσια κόμη τους. Το μάζεμα του νου-μυαλού. Οι μισοί ψάλλουν ενώ δεξιά της εικόνας ένας Άγγελος αναγγέλλει στον ποιμένα ότι γεννήθηκε σήμερα για εσάς ο Σωτήρας.
Οι τρεις μάγοι: Έτσι αποκαλούσαν τότε τους σοφούς ανθρώπους και φυσικά δεν έχει να κάνει με τη σημερινή έννοια που έχει να κάνει με δαιμονικές πράξεις. Οι τρεις μάγοι ήταν επιστήμονες της εποχής και κρατούσαν τρία δώρα στο Χριστό, χρυσό, λιβάνι και σμύρνα. Συμβολικά δώρα, χρυσό γιατί ο Χριστός είναι βασιλιάς, λιβάνι γιατί είναι Θεός και σμύρνα άρωμα που προεικονίζει το Πάθος τα μύρα του ενταφιασμού και την Ανάσταση του Κυρίου.
Το λουτρό του θείου βρέφους : όπως όλα τα μωρά έτσι και ο Ιησούς Χριστός με την ενανθρώπιση του θα περάσει από όλα τα στάδια τα ανθρώπινα γιατί και ο ίδιος ήταν τέλειος άνθρωπος. Όταν λοιπόν γεννιόντουσαν τα μωρά τα έλουζαν.
Ο αστέρας δείχνει το άκτιστο φως που κατεβαίνει προς τη φάτνη και δηλώνει το μυστήριο της Γέννησης.
Οι ποιμένες φανερώνουν την ανθρώπινη παρουσία που με τη σειρά τους δοξολογούν τη γέννηση του Ιησού. Είναι οι μόνοι που θα προσκυνήσουν μαζί με τους μάγους γιατί έχουν αγνές καρδιές είναι ταπεινοί και έτοιμοι να υποδεχτούν το Μεσσία.
Χατζηνικολάου Ευσεβία, Αγιογράφος