Όταν ο βασιλέας Κωνσταντίνος κινήθηκε εναντίον του Μαξεντίου με το στράτευμα του καταμεσής της ημέρας είδε ένα σύμβολο σε σχήμα αστεριών να σχηματίζεται στον ουρανό. Το σύμβολο αυτό ήταν ο σταυρός και γύρω από το σταυρό αστέρια επίσης να σχηματίζουν τα γράμματα «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ». Ο βασιλιάς θεώρησε πως αυτό ήταν μήνυμα που του έστελνε ο Θεός για να τον ενισχύσει με δύναμη ενάντια στον Μαξέντιο. Έβαλε επίσης να του φτιάξουν ένα λάβαρο με το σύμβολο του σταυρού όπως του παρουσιάστηκε στον ουρανό και το οποίο κρατούσε μπροστά από το στράτευμα του, κατά τη διαδρομή προς τον εχθρό. Ο βασιλέας Κωνσταντίνος κέρδισε τη μάχη και την απέδωσε στη δύναμη που του έδωσε ο σταυρός διότι και κατάλαβε ότι ο σταυρωθέντας Ιησούς Χριστός είναι ο αληθινός Θεός.
Με αφορμή αυτό, έστειλε τη μητέρα του Ελένη στα Ιεροσόλυμα να προσκυνήσει τον τάφο του Κυρίου και να ψάξει να βρει τον Τίμιο Σταυρό του σταυροθέντος Κυρίου. Η παράδοση αναφέρει ότι κάποιος εβραίος με το όνομα Ιούδας υπέδειξε το σημείο όπου έσκαψαν και βρήκαν τρεις Σταυρούς. Η Αγία Ελένη επειδή δε μπορούσε να ξεχωρίσει ποιος ήταν ο Τίμιος Σταυρός του Κυρίου, παρακάλεσε να τοποθετήσουν ένα νεκρό διαδοχικά επάνω στους τρεις Σταυρούς. Σε ένα από τους τρεις, ο οποίος ήταν ο σταυρός του Κυρίου ο νεκρός αναστήθηκε. Τότε η Αγία Ελένη σε εκείνο το σημείο έθεσε τα θεμέλια του ναού της Αναστάσεως κατόπιν διαταγής του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Τον Τίμιο Σταυρό προσκύνησαν όλοι όσοι βρέθηκαν σε εκείνο το σημείο.
Η Αγία Ελένη παρέδωσε τον Τίμιο σταυρό στον Πατριάρχη Μακάριο ο οποίος με τη σειρά του ανέβηκε στον άμβωνα του Ιερού Ναού της Αναστάσεως και ευλόγησε όλους τους χριστιανούς που είχαν έρθει να τον δουν και να πάρουν την ευλογία. Αυτό ακριβώς το γεγονός της Υψώσεως Του Τιμίου Σταυρού είναι αγιογραφημένο στην εικόνα όπου στο κέντρο εικονίζεται ο άμβωνας με τον Πατριάρχη Μακάριο να κρατάει υψωμένο τον Τίμιο Σταυρό και να δείχνει το σημείο της εύρεσης του. Η Αγία Ελένη φοράει βασιλική ενδυμασία και συνοδεύεται από δυο ευλαβείς γυναίκες. Γύρω τους υπάρχουν κληρικοί και λαός που παρακολουθούν με ευλάβεια την τελετή.